Een muzikale laag onder het verhaal

Van intieme pianosolo's tot groots opgezette orkestpartijen: de composities van Alexandre Desplat vormen altijd een onlosmakelijk onderdeel van de films waarvoor hij werkt. Filmmuziek is voor hem niet slechts een akoestisch decor, maar een essentieel onderdeel van het vertelproces. Hij ziet muziek als een krachtig middel om de emoties van de kijker te beïnvloeden en zelfs te versterken. Door een zorgvuldige selectie van instrumenten en combinaties van ritme en harmonie, creëert hij een extra emotionele laag onder de beelden die de kijker meeneemt in het verhaal. ‘Muziek is een emotionele katalysator’, aldus Desplat. ‘Ze kan een scène verheffen, een karakter onthullen of een plotwending benadrukken. Het is mijn taak om de kijker een diepere ervaring te bieden.’ 

Invloed klassieke muziek 
Desplats liefde voor muziek begon al op jonge leeftijd. Als kind in een muzikaal gezin raakte hij bekend met de klanken van Ravel, Debussy en die van wereldmuziek. Zijn professionele opleiding omvatte piano, trompet en fluit, maar het was de filmmuziek van componisten als Max Steiner en John Williams die hem echt overrompelde. Desplats bewondering voor Williams' score voor de eerste Star Wars-film was zó groot dat hij koos voor een carrière als filmmuziekcomponist. 

Desplats scholing in en liefde voor klassieke muziek is overigens duidelijk hoorbaar in zijn werk. Hij is beïnvloed door Franse componisten maar evenzeer door Prokofjev en Stravinsky. Deze invloed is terug te vinden in de rijkdom van zijn harmonische taal en de complexiteit van zijn orkestraties. ‘Klassieke muziek heeft me gevormd als componist’, zegt Desplat. ‘Het heeft me geleerd hoe ik muziek kan gebruiken om emoties uit te drukken en verhalen te vertellen.’ 

Samenwerking én artistieke vrijheid 
Als filmcomponist is Desplat opvallend veelzijdig.Hij beweegt zich moeiteloos tussen verschillende genres en stijlen: van klassieke orkestpartijen tot jazz en wereldmuziek. Door deze veelzijdigheid kan hij een breed scala aan emoties verkennen en zijn muziek aanpassen aan de specifieke behoeften van elke film. Tegelijk is artistieke vrijheid voor Desplat belangrijker dan al het andere. Een klein budget vindt hij geen bezwaar, als hij maar de ruimte krijgt om iets te creëren. De dialoog met de regisseur is daarbij essentieel. Als dat iemand is die van muziek houdt en die hem als componist inspireert om met nieuwe ideeën te komen, dan kan dat een ‘geweldige’ samenwerking opleveren, aldus Desplat. 

Subtiliteit als kracht 
Desplat kenmerkt zich niet alleen door zijn veelzijdigheid, maar ook door subtiliteit. In plaats van met grote gebaren te werken, vertrouwt hij vaak op kleine, fijne details om een sfeer te creëren. Een enkele pianonoot, een fluisterende strijkerspartij of een subtiel ritmisch patroon kunnen al voldoende zijn om de kijker emotioneel te raken. 

In een interview met de VPRO-gids legt Desplat zijn werkwijze goed uit. Als voorbeeld noemt hij The French Dispatch, een film van Wes Anderson, die begint met een schilder in de gevangenis. ‘Hij schildert zijn model, ze kijken naar elkaar. We wisten dat daar maar weinig muziek bij hoefde. Dat je ook weinig instrumenten moest horen. Daarom kozen we voor alleen een piano. Want kies je voor een enkel instrument dan hoor je de eenzaamheid, puurheid, of kwetsbaarheid van een personage. Voeg je vervolgens instrumenten toe, dan gaat hun wereld ineens open. Zoiets gebeurt bijvoorbeeld ook in Jacques Audiards Un prophète, dat zich eveneens afspeelt in de gevangenis. Bij een scène waarin acteur Tahar Rahim alleen in zijn cel zit moest muziek komen, en het leek mij goed dat we daar moesten voelen dat hij denkt aan het leven buiten zijn vier muren. Als je dan de juiste muziek en instrumenten kiest, kun je die muren wegdrukken en ruimte scheppen. Het is alsof zijn celdeuren daar langzaam opengaan. Dat is de kracht van muziek.’  

Ere wie ere toekomt 
Desplat heeft samengewerkt met gerenommeerde regisseurs in de filmindustrie, niet alleen Wes Anderson en Roman Polanski, maar ook Guillermo del Toro en Ang Lee. Dat heeft geleid tot enkele van de meest memorabele soundtracks van de afgelopen decennia - en een goed gevulde prijzenkast. 

Bij de 87ste Oscaruitreiking was Desplat genomineerd voor zowel de soundtrack van The Imitation Game als die van The Grand Budapest Hotel. Die laatste wist hij te verzilveren. In 2018 ontving hij zijn tweede Oscar voor de soundtrack van The Shape of Water. Daarnaast sleepte hij met The Painted Veil en The Shape of Water twee Golden Globes in de wacht en won hij twee Grammy Awards met The King's Speech en The Grand Budapest Hotel. En binnenkort kan Desplat misschien alweer een nieuwe prijs aan zijn collectie toevoegen: zijn muziek voor Frankenstein van regisseur Guillermo del Toro is dit jaar genomineerd voor een Oscar. Maandag 16 maart weten we of hij die ook inderdaad gekregen heeft. 

Toekomstmuziek 
De toekomst van filmmuziek beziet Desplat met optimisme. Hij gelooft dat er nog steeds veel ruimte is voor innovatie en experiment. Met de komst van nieuwe technologieën, zoals digitale instrumenten en software, kunnen componisten steeds meer complexe en gedetailleerde muziek creëren. 

‘De mogelijkheden zijn eindeloos’, zegt Desplat. ‘Ik ben echt benieuwd wat de toekomst ons gaat brengen, ook in cinematografisch opzicht.’ 

Alexandre Desplat live horen? Beleef zijn filmmuziek op 20 en 21 maart bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Op het programma staan onder andere Oscarwinnaars The Grand Budapest Hotel, The Shape of Water en zijn score van Godzilla, The King's Speech en Harry Potter and The Deathly Hallows. 

Tekst: Inge Jongerman              Foto: Alicja Wroblewska